سه قطره خون

اگر اجباری که به زنده ماندن دارم نبود خود را در برابر دانشگاه تهران آتش می زدم همان جایی که بیست ودو سال پیش آذرمان را(آذر شریعتی رضوی) در آتش بیداد سوزاند او را در پیش پای نیکسون قربانی کردند. این "سه یار دبستانی " که هنوز از تحصیلشان فراغت نیافته نخواستند (همچون دیگران) کوپن نانی بگیرند و از پشت میز دانشگاه به پشت پاچال بازار بروند وسر در آخور خویش فرو برند.از آن سال چندین دوره آمدند و کارشان را تمام کردند و رفتند اما این سه تن ماندند تا هر که را می آید بیاموزند و هر که را می رود سفارش کنند. آنها هرگز نمی روند.همیشه خواهند ماند آنها شهیدند این (سه قطره خون) بر چهره ی دانشگاه ما هم چنان تازه و گرم است. کاشکی می توانستم این (سه آذر اهورایی) را با تن خاکستر شده ام بپوشانم تا در این سموم که می وزد نفرسد. اما نه باید زنده بمانم و این سه آتش را در سینه نگاه دارم.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                              "معلم شهید دکتر علی شریعتی"    

                                          3اذراهورایی

مصطفی بزرگ نیا یکی از سه شهید روز 16اذر بود او پس از کودتای 28مرداد فعالیت های سیاسی خود را اغاز کرد ودر ان هنگام سال دوم دانشگاه بود او از سنی که توانست مسائل اجتماعی را درک کند با رژیم شاه به مبارزه برخاست.

مبارزه با امپریالیسم در کنار کمک به مستضعفین جزء برنامه های اوبود. همیشه می گفت"من جانم را فدای این مملکت وملت خواهم کرد تا ازادی را به دست بیاورم.هدف من کمک به فقرا است."

ایشان از سقوط دکتر مصدق حالت جنون پیدا کرده بود. بسیار متاثر بود از این که بعد از ان همه زحمات وکوشش های دکتر مصدق کودتای28 مرداد همه چیز را از بین برد او پس از بسیار غمگین وناراحت بود و تمام بدبختی ها را ناشی از امریکا می دانست.

بارها گفته بود"این برای من افتخار است که روی سنگ من بنویسند شهید ومن حاضر نیستم در بستر بیماری بمیرم من تا اخرین لحظه ی حیاتم با شاه خوامم جنگید.جان من از سایرین عزیزتر نیست."

برگرفته از مصاحبه ی هما بزرگ نیا خواهر ان شهید

احمد قند چی یکی دیگر از شهیدان روز 16اذر بوده در ان زمان مبارزات ملی شذن صنعت نفت جریان داشت احزابی که در ان موقع فعالیت می کردند تمایلات ناسیونالیستی داشتند.شهید قندچی هم یک ناسیونالیست بود.او جزءاعضای جبهه ملی و از طرفداران دکتر مصدق بود.او علیه چپی ها خیلی مبارزه می کردچرا که ان موقع حزب توده علیه مصدق بسیار کار شکنی می کرد.وی از همین از همین بعد ملی گرایی مبارزه می کرد.

همیشه دلش می خواست نفت ملی شود تا از این ذخیره عظیم همه ملت بتوانند استفاده بکنند.او همیشه می خواست سلطه ی بیگانگان  بر مملکت ها از بین برود و مملکت ازاد شود و مردم در اسایش باشند.

از خصوصیات اخلاقی وی عاطفی بودن او بود ودر نتیجه همین عاطفی بودنش به مملکت خیلی علاقه مند بود.

  برگرفته از مصاحبه محمود قندچی برادر آن شهید

سید مهدی شریعت رضوی که او را آذر صدا می کردند در اذر متولد شد ودر اذر شهید گشت .در واقع سه اذر در زندگی او نقش داشتند .شهید شریعت رضوی نیز همچون بزرگ نیا از فعالان ملی بود و از دوستداران دکتر مصدق او نیز برای ازادی ایران تلاش می کردند .

شانزدهم اذر ماه به عنوان روز دانشجو در تقویم جهانی به ثبت رسیده است و افتخار این نام گذاری متعلق به دانشجویان ایرانی است که به دلیل استقامت و پایمردی و ایثارگری در مخالفت با حکومت دست نشانده پهلوی و شهادت 3دانشجو در صحن مقدس دانشگاه بود که این روز با چنین اسمی نامگذاری شده است. 54سال قبل در 16اذر 1332 متعاقب با تظاهرات اعتراض امیز و دامنه داری که از چند روز قبل در دانشگاه تهران اغاز شده بود مزدوران حکومت کودتا با ورود به دانشکده ی فنی دانشگاه تهران آتش ننگین وکینه توزانه ی خود را بر 3تن از دانشجویان دانشگاه تهران به نامهایی "اذر شریعت رضوی"و"احمد قند چی "و"مصطفی بزرگ نیا "گشودند و انان را به شهادت رساندند. از ان تاریخ به بعد این روزها به نام "روز دانشجو"نامگذاری شده و دانشجویان هر سال یاد و خاطره ی این عزیزان وهمچنین عزم و اراده ی دانشجو را گرامی داشته و به جای سوگواری بر روان این 3اذر اهورایی درود فرستاده و مقام و منزلت دانشجو و جنبشش را به جشن می نشینند.

هر چند خانواده ی دانشگاهی که دانشجویان عضو اصلی آن می باشند و در طول عمر بیش از 70 سال ی خود با توجه به تنگ نظریهای که مرتبا بر انان تحمیت شده و محدودیت هایی که متوجه انان گرویده کمتر توانسته اند از بعد عملی به موفقیت هایی در خور جامعه ایرانی بطوری که توسعه ی این سرزمین رابه ارمغان اورد دست یابند اما از بعد اجتماعی وسیاسی که بنگریم در می یابیم که این قشر همواره از پیش قراولان و عوامل اصلی در تحرکات سیاسی واجتماعی بوده و از جایگاه و ارزش ویژه ای برخوردارند .

                              تاریخچه ی جنبش دانشجویی درایران

اولین بارقه های جنبش دانشجویی وحضور دانشجویان و دانش اموزان در مسایل سیاسی سالها قبل و در هنگام عقد قرارداد خفت بار 1919وثوق الدوله درخشیدن گرفت.در ان زمان دانش آموزان دبیرستانها و دانشجویان دانش سراها ومدارس عالی در اعتراض به این قرارداد ننگین به خیابان های تهران ریخته و دست به تظاهرات زدند.این اقدام با توجه به انکه هنوز دانشگاهی در ایران تاسیس نشده بود و مراکز عالی فرهنگی یعنی دانشسراها به صورت پراکنده و نا منظم وجود داشت حرکتی در خور توجه و تحسین برانگیز محسوب میگردد.

در همین جا لازم است به اولین تشکل دانشجویی اشاره کرد در اوان حکومت پهلوی تاسیس شد یعنی "اتحادیه محصلین "یا همان "کلوپ محصلین "که آن هم همچون "سازمان جوانان و دانشجویان دمکرات" که در سال های 15-1314 شکل گرفته بود با اعمال استبداد ودیکتاتوری منحل گردید.

با سقوط دیکتاتوری رضاخانی در شهریور 1320 وباز شدن فضای سیاسی کشور به دلایلی سودجویانه تشکل های دانشجویی جدیدی با گرایش های مختلف اعم از ملی مذهبی و حتی مارکسیتی سر بر آورند و فعالیت های صنفی-سیاسی خود در دانشگاه تهران ودانش سرای عالی و پس از ان در سایر مراکز اموزش عالی در شهرهایی چون تبریز شیراز وکرج را از سر گرفتند.

در دوران ملی شدن صنعت نفت به رهبری رادمرد بزرگ تاریخ دکتر محمد مصدق جریان دانشجویی وابسته به جبهه ملی و همچنین انجمن های اسلامی دانشجویان خدمات ارزنده ای را به انحناء گوناگون به نهضت ارائه داده ودرپیشبرد اهداف ملی بر تاریخ درخشیدند.

به دنبال وقوع کودتای ذلت بار 28 مرداد و سرنگونی حکومت ملی دکتر مصدق بار دیگر دیکتاتوری سایه سهمناک خود را بر کشور گسترانید و نیروهای سیاسی بیش از پیش در معرض تهدید ارعاب شکنجه و اعدام قرار گرفتند.در این اثنا حرکت های دانشجویی از معدود جریان های بود که در مقابل استبداد و دیکتاتوری قد علم می کرد.به عنوان مثال می توان به تظاهرات 16مهر و 21ابان 1332 اشاره کرد.وسرانجام در 16 اذر همان سال مبارزات دانشجویی به اوج خود رسید در این روز میمون حوادث نا مبارکی رقم خورد بطوری که لکه ننگش تا ابد بر پیشانی عاملان ان ونشان افتخارش تا اخرین نفس بر گردن دانشجو خواهد ماند.

بعد از ان دانشگاه بخاطر تداوم مبارزات و اعتراضات چند بار دیگر مورد هجوم وحشیگری های رژیم پهلوی قرار گرفت. بطوری که  حتی اربابان خارجی استبداد داخلی از این همه جور و ظلم وحشت کرده و در ادامه همین روند سرکوبگرانه بود که فشار های امریکا حکومت وقت را مجبور تا به بازسازی ظاهری فضای سیاسی کشور اقدام نماید.این امر(یعنی بازسازی فضا!!؟)ما بین سالهای 1339تا1342 به وقوع پیوست. در این اوضاع واحوال بود که جریان های دانشجویی به تشکیلات جبهه ی ملی و کمیته دانشجویی نهضت ازادی توانستند به مبارزات خود علیه استبداد ادامه دهند.

از اواخر دههی40 وخصوصادر دهه ی 50 جنبش دانشجویی به اوج مسیر تکاملی خود رسید.در این سالها با ایجاد هسته های دانشجویی ودر ارتباط مستقیم و غیر مستقیم این هسته با عناصر فعال و مبارز و سازمانهای مخالف با رژیم دانشگاه به مرکز ثقل اعتراض علیه حکومت پهلوی تبدیل شد.

از سال 1342 جنبش دانشجویی با ارتقای سطح مبارزاتی خود چه از نظر تشکیلاتی چه از نظر ایدئولوژی و همچنین با حفظ تداوم و پیوستگی اعتراضات خود را آنچنان ضربه ای به رژیم وارد ساخت که در واقع رژیم را به ضعف خود در رویاروی با اراده ی اهنین دانشجو متوجه نمود.در این برهه بود که تحرکات دانشجویی با مسیر و مبارزات انقلابی که جدیدا شروع شده بود همسو گشت و نقطه عطف دیگری را در تاریخ جنبش دانشجویی رقم زد.متقابلا رژیم هم از اقدامات مختلفی جهت خاموش کردن اتش اعتراضات دانشجویی استفاده کرد که جملگی به شکست انجامید.

در اینجا برای جلوگیری از اطاله کلام صرفا به ارایه ییک جمبندی کلی از حرکت دانشجویی و بیان چند ویزگی ان اکتفا می کنیم.

1)یکی از ویژگی های جنبش دانشجویی تحریک پذیری پویایی و خستگی ناپذیر است.این خصیصه را به ویزه در طول سالهای 1357-1332 که اولا جنبش مراحل تکامل یافته تر روند مبارزاتی خود را طی می نمود ثانیا بر خلاف سالهای دههی 20امکان فعالیت علنی برای سایر جریانات وجود نداشت (به غیر از مقطع کودتا1342-1339)وهمچنین بعد از انقلاب مشاهده کرد.

ویژگی مذکور موجب شد تا جنبش دانشجویی به کانون شورش اعتصاب واعتراض مداوم علیه رژیم پهلوی تبدیل شود وقتی در وقایع ورخدادهای سالهای مورد بحث و مطالعه ی خاطرات منتشر شده عناصر رژیم سابق شاهد این مدعاست که چگونه رژیم موضوع اعتصاب و تظاهرات دانشجویی را یک معضل همیشگی و عمده برای خود تلقی کرده ومداوم از ان در هراس بوده است.

2)ویژگی دوم این حرکت به شعار ها واهداف و خواسته های انباز می گردد. بررسی و مطالعه در شعارهای جنبش حکایت از ان دارد که این حرکت حرکتی کاملا سیاسی بوده است ودر حقیقت طرح شعار های صنفی همواره با هدف اماده ساختن شرایط برای طرح مسایل سیاسی صورت گرفته است.از تظاهرات مهر 1332که در اعتراض به رژیم کودتا برگزار شد تا واقعه 16اذر ان سال وشهادت 3 دانشجو ودر ادامه تظاهرات میدان جادلیه در سال 1339خصوصا تظاهرات پی درپی و تعطیلی های مکرر دانشگاهها در سال های 1350حرکت های دانشجویان همه وهمه در اعتراض به جو خفقان دستگیری ازادی خواهان وابستگی رژیم به بیگانگان     اعتراض به دیکتاتوری و.....بوده است. در این راستا عناصر مبارز دانشجو همواره پشتیبان و حامی رهبران صادق و مبارز خود بوده اند.

3)ویژگی سوم جنبش دانشجویی پیوند با توده های مردمی را      این ضرورت بود که یک حکومت و جریان سیاسی بدون پشتوانه ی مردمی و در صورت جدا ساختن خود از جامعه به سادگی توسط عوامل استبداد دفن خواهد شد. بدین منظور همواره عنصر"دانشجو"با پخش اعلامیه و کشاندن تظاهرات به محیط های خارج از دانشگاه ضمن برخوردار ساختن خود از چتر حمایت مردم وبرقراری ارتباط ان ها به رشد آگاهی های آنان پرداخته است.از سوی دیگر این ارتباط در شکل کمک به مردم ستمدیده بر اثر سوانح مختلف طبیعی چون زلزله و سیل نمایان گشته است.

4)ویژگی بارز جنبش دانشجویی در طول سالهای مورد بحث حفظ هویت مستقل جنبش از نظام موجود بوده است.جنبش دانشجویی در طول حیات خود هیچ گاه فریب سیاست های رزیم را نخورده و همواره هویت مستقل خود را حفظ کرده است.رژیم بسیاری را به عمل اورد تا از طریق نفوذ در محافل دانشجویی ویا ایجاد تشکل های موازی در نهضت دانشجویی رخنه کرده و ان را از مسیر اصلی خود دور سازد.نکته قابل توجه اینکه تا پایان حیات خودهرگز نتوانست در این زمینه به موفقیتی دست یابد.

عنصر دانشجو به دلیل دارا بودن ویژگی های خاص خود که بر خواسته از شرایط سنی روحیه ستیزه جویی و....است موجب می گرددکه حداقل در دوران تحصیل عنصری فداکار شجاع و اماده برای هر نوع اقدام باشد .این ویژگی سبب می شود که با وجود فشارهای شدید دستگیری ها و حمله های قرون وسطایی نیروهای امنیتی دانشگاه هیچ گاه در دام سازشکاری و عقب نشینی از مواضع گرفتار نشود.

5)پنجمین ویژگی جنبش دانشجویی از یک سو به عنوان مشعل همیشه فروزان مبارزات مردم ایران نقش عمده ای را در مردمی علیه استبداد ایفا نموده واز سوی دیگر با بررسی جریان ها و تشکل های مختلف مشاهده می کنیم که بخش عمده ای از کادر مرکزی اعضا وهواداران سازمانها و احزاب سیاسی کشور از عناصر دانشجوی بوده اند.از طرفی هم بخش عمده ای از مسئولین قبلی و فعلی جمهوری اسلامی نیز از اعضای انجمن های اسلامی دانشگاه ها در داخل و خارج کشور بوده اند.این نکته بیانگر تاثیر عمده دانشگاه در عرصه ی سیاسی جامعه است و گویای این مساله که چه در دوران مبارزه علیه رژیم پهلوی و چه پس از ان دانشگاه همواره یکی از ستون های عمده سیاسی و مبارزاتی و تربیت کادر سیاسی جامعه به شمارمی رود.